Dịch hợp đồng tiếng Trung sang tiếng Việt khó không phải vì chữ Hán lạ, mà vì nhiều từ trông giống từ Hán Việt quen thuộc nhưng mang nghĩa pháp lý khác. Cặp nổi tiếng nhất là 定金 (định kim) và 订金 (đính kim): phát âm gần như nhau, trông gần như nhau, nhưng một khoản là đặt cọc có chế tài, khoản kia chỉ là tiền trả trước. Dịch lẫn hai từ này có thể làm thay đổi ai mất bao nhiêu tiền khi hợp đồng đổ vỡ.
Ngoài từ vựng, hợp đồng tiếng Trung còn có quy ước riêng về con dấu, cách gọi các bên, và khác biệt giữa văn bản đại lục (chữ giản thể) với văn bản Đài Loan, Hồng Kông (chữ phồn thể). Bài này tổng hợp những điểm người dịch và người đọc bản dịch cần để ý, theo trình tự một hợp đồng thương mại thông thường.
定金 và 订金: một nét chữ, hai hệ quả
Trong pháp luật Trung Quốc đại lục, 定金 là khoản đặt cọc bảo đảm thực hiện hợp đồng có kèm quy tắc chế tài: bên giao định kim mà vi phạm thì mất khoản đó, bên nhận định kim mà vi phạm thì phải trả lại gấp đôi. Quy tắc này hiện nằm trong Bộ luật Dân sự Trung Quốc (民法典), có hiệu lực từ năm 2021 và thay cho Luật Hợp đồng cũ. Luật cũng đặt giới hạn mức định kim tối đa so với giá trị hợp đồng.
Còn 订金 không phải thuật ngữ pháp lý được định nghĩa riêng; trong thực tiễn nó thường được hiểu là tiền trả trước, ứng trước, và khi hợp đồng không thực hiện được thì về nguyên tắc được trả lại hoặc trừ vào nghĩa vụ, không kèm chế tài gấp đôi. Vì vậy dịch cả hai thành "tiền cọc" là xoá mất đúng điểm mà các bên có thể tranh chấp.
Cách xử lý an toàn khi dịch: 定金 dịch là "tiền đặt cọc (định kim)", 订金 dịch là "tiền trả trước (đính kim)", và nếu văn bản dùng một từ khác như 预付款 (khoản trả trước), 押金 (tiền ký quỹ, tiền đặt cọc giữ tài sản, ví dụ khi thuê) thì giữ nguyên chữ gốc trong ngoặc ở lần đầu xuất hiện. Pháp luật Việt Nam cũng có chế định đặt cọc riêng với chế tài tương tự về hướng, nhưng điều kiện áp dụng do luật áp dụng của hợp đồng quyết định, nên người dịch không được "quy đổi" khái niệm.
Thuật ngữ hay gặp trong hợp đồng tiếng Trung
Bảng dưới đây dùng cho hợp đồng thương mại phổ biến với doanh nghiệp đại lục. Một số từ có biến thể ở Đài Loan, xem mục sau.
| Chữ Trung | Nghĩa trong hợp đồng | Cách dịch đề xuất | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| 甲方 / 乙方 | bên thứ nhất / bên thứ hai | Bên A / Bên B | Không dịch thành "bên mua/bên bán" dù đúng vai trò, trừ khi hợp đồng tự định nghĩa như vậy |
| 违约金 | khoản tiền một bên phải trả khi vi phạm, do hợp đồng ấn định | tiền vi phạm hợp đồng (phạt vi phạm) | Theo luật Trung Quốc, toà án có thể điều chỉnh khi mức quá cao hoặc quá thấp so với thiệt hại; đừng dịch là "tiền bồi thường" |
| 赔偿损失 | bồi thường thiệt hại | bồi thường thiệt hại | Khác 违约金; một hợp đồng có thể có cả hai |
| 不可抗力 | sự kiện ngoài khả năng kiểm soát | bất khả kháng | Kiểm xem hợp đồng có liệt kê sự kiện cụ thể không |
| 法定代表人 | người đại diện theo pháp luật của công ty | người đại diện theo pháp luật | Không dịch là "giám đốc" |
| 营业执照 / 统一社会信用代码 | giấy phép kinh doanh / mã tín dụng xã hội thống nhất | giấy phép kinh doanh / mã số tín dụng xã hội thống nhất | Mã 18 ký tự đóng vai trò như mã số doanh nghiệp; chép đủ, không dịch |
| 验收 | kiểm tra nghiệm thu | nghiệm thu | Thường gắn với mốc thanh toán; dịch nhầm thành "nhận hàng" là đổi điều kiện trả tiền |
| 解除 / 终止 | huỷ bỏ / chấm dứt | huỷ bỏ hợp đồng / chấm dứt hợp đồng | Hai khái niệm khác nhau về hệ quả; không gộp |
| 争议解决 / 仲裁 | giải quyết tranh chấp / trọng tài | giải quyết tranh chấp / trọng tài | Chép đúng tên tổ chức trọng tài như trong bản gốc kèm phiên âm hoặc tên tiếng Anh chính thức nếu có |
Với tên công ty Trung Quốc, không tự phiên âm Hán Việt nếu công ty có tên tiếng Anh hoặc tên Việt chính thức trên giấy tờ. Khi không có, phiên âm Hán Việt kèm chữ Hán gốc ở lần đầu, để đối chiếu với giấy phép kinh doanh.
Con dấu trong hợp đồng Trung Quốc: dịch và mô tả thế nào
公章 – dấu công ty. Con dấu pháp nhân, thường hình tròn, có tên công ty quanh vành. Trong bản dịch, ghi rõ vị trí và mô tả, ví dụ "[Dấu tròn: Công ty TNHH ...]" và chép tên công ty trên dấu.
合同专用章 – dấu chuyên dùng cho hợp đồng. Nhiều doanh nghiệp đại lục dùng một con dấu riêng cho hợp đồng. Bản dịch nên nêu đúng tên loại dấu, vì người đọc Việt Nam có thể không biết đây là dấu hợp lệ cho việc ký hợp đồng.
骑缝章 – dấu giáp lai. Đóng chồng lên mép các trang để chống thay trang. Trong bản dịch chỉ cần ghi chú "có dấu giáp lai" ở trang đầu hoặc cuối, không cần mô tả trên từng trang.
签字 và 盖章 – ký và đóng dấu. Cụm "签字盖章后生效" nghĩa là hợp đồng có hiệu lực sau khi ký và đóng dấu. Có hợp đồng ghi "签字或盖章" (ký hoặc đóng dấu); chữ "hoặc" và "và" ở đây quyết định thời điểm hiệu lực, phải dịch chính xác.
Chữ viết tay và chữ ký. Chữ ký bằng chữ Hán viết tay thường khó đọc. Bản dịch ghi "[Đã ký]" kèm họ tên nếu đọc được từ phần in sẵn, không tự đoán tên từ nét chữ.
电子签章 – chữ ký, con dấu điện tử. Hợp đồng ký qua nền tảng điện tử ở Trung Quốc thường có hình con dấu đỏ chèn vào tệp PDF kèm mã xác thực. Bản dịch mô tả đây là con dấu điện tử, chép mã xác thực nếu có, và không gọi nó là bản chụp con dấu thật. Giá trị của chữ ký điện tử nước ngoài khi dùng ở Việt Nam là câu hỏi pháp lý riêng, cần hỏi nơi nhận.
Đại lục và Đài Loan: cùng tiếng Trung, khác thuật ngữ
Doanh nghiệp Đài Loan đầu tư nhiều ở Việt Nam, và hợp đồng của họ thường viết bằng chữ phồn thể với thuật ngữ riêng. Dùng thuật ngữ đại lục để hiểu văn bản Đài Loan có thể dẫn đến sai sắc thái.
| Khái niệm | Đại lục (giản thể) | Đài Loan (phồn thể) | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Hợp đồng | 合同 | 契約 hoặc 合約 | Cả hai đều dịch "hợp đồng"; không cần phân biệt trong bản dịch |
| Người lập hợp đồng | 甲方 / 乙方 | 立契約書人 甲方 / 乙方 | Phần mở đầu văn bản Đài Loan hay dùng 立契約書人, dịch là "các bên lập hợp đồng" |
| Công ty TNHH | 有限责任公司 / 有限公司 | 有限公司 | Dịch theo tên chính thức của công ty trên giấy tờ |
| Văn bản pháp luật dẫn chiếu | 民法典, 合同编 | 民法 (債編) | Không đổi tên luật của nơi này sang luật của nơi kia; chép nguyên và dịch tên |
| Cách viết số tiền | Thường kèm chữ số viết hoa kiểu 壹贰叁 | Cũng dùng chữ viết hoa kiểu 壹貳參 (phồn thể) | Đối chiếu số bằng chữ với số bằng chữ số; lệch thì ghi chú, không tự sửa |
Hồng Kông là trường hợp riêng nữa: văn bản pháp lý thường song ngữ Anh và Trung phồn thể, và hệ thống pháp luật Hồng Kông theo truyền thống thông luật, khác đại lục. Một hợp đồng Hồng Kông bằng tiếng Trung vì thế có thể mang khái niệm gần với hợp đồng tiếng Anh kiểu Anh hơn là với hợp đồng đại lục; người dịch nên đọc cả bản tiếng Anh nếu có.
Khi khách gửi hợp đồng tiếng Trung, câu hỏi đầu tiên nên là văn bản đến từ đâu: đại lục, Đài Loan, Hồng Kông hay Singapore. Câu trả lời quyết định cả bộ chữ, thuật ngữ và luật nền mà người dịch cần nắm.
Hợp đồng mua bán với nhà cung cấp Trung Quốc: điều khoản cần dịch sát
质量异议期 – thời hạn khiếu nại chất lượng. Nhiều hợp đồng mẫu của nhà cung cấp ghi một thời hạn ngắn kể từ khi nhận hàng để bên mua nêu khiếu nại về chất lượng; quá hạn coi như chấp nhận. Bản dịch phải nêu đúng mốc tính (nhận hàng, dỡ hàng hay ký biên bản) vì đó là chỗ bên mua Việt Nam hay mất quyền.
验收标准 – tiêu chuẩn nghiệm thu. Có thể dẫn chiếu tiêu chuẩn quốc gia Trung Quốc (ký hiệu GB), tiêu chuẩn ngành hoặc mẫu đối chứng. Bản dịch giữ nguyên ký hiệu tiêu chuẩn, không "quy đổi" sang tiêu chuẩn Việt Nam.
交货地点 và 风险转移 – nơi giao hàng, chuyển rủi ro. Điều khoản này quyết định hàng hư hỏng trên đường thì ai chịu. Nếu hợp đồng dùng điều kiện Incoterms, chép nguyên ký hiệu và phiên bản Incoterms.
发票 – hoá đơn phía Trung Quốc. Fapiao là chứng từ thuế theo hệ thống Trung Quốc, có loại thông thường và loại chuyên dùng giá trị gia tăng (增值税专用发票). Dịch là "hoá đơn" kèm chữ gốc, không ngụ ý nó tương đương hoá đơn giá trị gia tăng của Việt Nam.
付款方式 – phương thức thanh toán. Phân biệt rõ 预付 (trả trước), 尾款 (khoản thanh toán còn lại), 见提单副本付款 (thanh toán khi nhận bản sao vận đơn). Các mốc này quyết định bên nào chịu rủi ro tiền bạc ở từng giai đoạn.
Kiểm bản dịch hợp đồng Trung – Việt: thứ tự gọn
Nếu bạn đã có bản dịch và cần kiểm nhanh trước khi ký hoặc nộp, làm theo thứ tự sau.
- Tìm các chữ 定金, 订金, 押金, 预付款 trong bản gốc và kiểm mỗi chữ được dịch khác nhau, thống nhất suốt văn bản.
- Tìm 违约金 và 赔偿 để xem bản dịch có tách được khoản vi phạm với bồi thường thiệt hại không.
- So mọi con số: giá, tỷ lệ, số ngày. Chú ý 日 (ngày) với 工作日 (ngày làm việc).
- Đọc điều khoản hiệu lực: 签字和盖章 hay 签字或盖章, 自...之日起 (kể từ ngày).
- Kiểm điều khoản giải quyết tranh chấp: tên tổ chức trọng tài, nơi trọng tài, luật áp dụng.
- Kiểm tên công ty, mã số, người đại diện so với giấy phép kinh doanh của đối tác.
Với hợp đồng đặt hàng có giá trị lớn, Dịch Việt khuyên bạn gửi cả bản gốc để người dịch thứ hai đối chiếu, thay vì chỉ đọc bản tiếng Việt. Việc kiểm này không thay ý kiến luật sư về quyền và nghĩa vụ, nhưng chặn được phần lớn lỗi ngôn ngữ trước khi chúng thành tranh chấp.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng với đối tác Trung Quốc nên song ngữ Trung – Việt hay Trung – Anh – Việt?
Tuỳ người đọc và nơi giải quyết tranh chấp. Thêm tiếng Anh giúp bên thứ ba như ngân hàng, trọng tài quốc tế đọc được, nhưng ba ngôn ngữ nghĩa là ba bản phải khớp nhau và cần nói rõ bản nào ưu tiên. Hợp đồng càng nhiều phiên bản, quy trình đối chiếu càng phải chặt.
Chữ ký và dấu của đối tác Trung Quốc có cần hợp pháp hoá khi nộp ở Việt Nam không?
Hợp đồng là văn bản do các bên ký, không phải giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp, nên nhiều thủ tục chỉ cần bản dịch có chứng thực. Một số hồ sơ lại yêu cầu hợp pháp hoá. Kiểm với cơ quan tiếp nhận cụ thể trước khi làm.
Văn bản tiếng Trung chụp từ ứng dụng nhắn tin có dịch được để làm chứng cứ không?
Dịch được, nhưng bản dịch nên giữ nguyên định dạng hội thoại, thời gian gửi, tên tài khoản, và không chỉnh câu cho trôi chảy. Giá trị chứng cứ của tin nhắn là câu hỏi tố tụng riêng; người dịch chỉ đảm bảo bản dịch phản ánh đúng những gì có trong ảnh chụp.
Người Việt biết tiếng Trung có tự dịch hợp đồng để ký được không?
Được nếu đó chỉ là bản để đọc hiểu. Nhưng tiếng Trung giao tiếp khác tiếng Trung pháp lý khá xa, và các cặp như 定金 và 订金, 解除 và 终止 rất dễ bỏ qua. Với hợp đồng có giá trị lớn, nên có người quen văn bản pháp lý đọc lại.
Có nên phiên âm Hán Việt tên người đại diện Trung Quốc trong bản dịch không?
Nên giữ tên bằng chữ Hán gốc và thêm phiên âm Hán Việt hoặc pinyin theo yêu cầu nơi nhận. Hộ chiếu của công dân Trung Quốc ghi pinyin, nên với hồ sơ nộp cơ quan nhà nước, pinyin như trên hộ chiếu thường dễ đối chiếu hơn phiên âm Hán Việt.
Hợp đồng Đài Loan viết phồn thể có cần chuyển sang giản thể trước khi dịch không?
Không cần và không nên. Chuyển chữ tự động có thể đổi sai một số chữ có nhiều cách tương ứng, và làm mất dấu vết văn bản gốc. Người dịch nên làm việc trực tiếp trên bản phồn thể và dùng thuật ngữ đúng với văn bản Đài Loan.
